جوش شیرین که نامهای دیگر آن سدیم هیدروژن کربنات یا سدیم بیکربنات میباشد، پودری سفید و قلیایی است که از ترکیب نمک، آمونیاک و دیاکسید کربن ساخته میشود. اطلاعات مفید در رابطه با فواید و مضرات جوش شیرین باعث میشود از این ماده در دسترس، استفاده مفید و کاربردی داشته باشیم.
از جوش شیرین برای عمل آمدن خمیر نان و صنعت شیرینیپزی استفاده گستردهای میشود. در واقع این ماده با ایجاد حبابهای دی اکسید کربن هنگام مخلوط شدن با مواد اسیدی مانند سرکه یا دوغ، به ور آمدن خمیر کمک میکند. در ادامه در رابطه با فواید و مضرات جوش شیرین توضیحات مفیدی ارائه خواهیم داد.
بررسی فواید جوش شیرین از آشپزخانه تا سلامتی
ویژگی بارز جوش شیرین، توانایی آن در واکنش با اسیدها و تولید گاز دیاکسید کربن (CO2) است. این واکنش شیمیایی اصلیترین کاربرد جوش شیرین بهویژه در پختوپز میباشد. در صنعت شیرینیپزی از این ماده استفاده زیادی میشود. در پخت نان،کلوچه، پنکیک و بسیاری از خوراکیهای موجود در سبد خانوار نیز همچنین. جوش شیرین علاوه بر مصرف در پختوپز، مصرف پزشکی نیز دارد. همچنین برای نظافت در آشپزخانه بسیار حیرتانگیز عمل میکند. در ادامه به شرح بیشتر فواید و مضرات جوش شیرین خواهیم پرداخت.
- مهمترین خواص شیرین بیان برای پوست
- خواص بادام هندی در بارداری برای مادر و جنین + احتیاطات مصرف
- بهترین دمنوش برای نفخ شکم + 5 دمنوش محبوب
- 10 مورد از مهمترین خواص گردو برای مردان
فواید جوش شیرین در پخت و پز
همانطور که گفتیم فواید و مضرات جوش شیرین طیف وسیعی دارد که ما بهصورت طبقهبندی شده آن را برای شما توضیح خواهیم داد. اولین فوایدی که از جوش شیرین بررسی میشود، استفاده آن در پختوپز است:
جوش شیرین و خاصیت ورآورنده
کاربرد اصلی جوش شیرین، ور آمدن در پخت و پز است. یعنی چه؟ جوش شیرین در هنگام ترکیب با یک اسید (مانند سرکه، آبلیمو، ماست، کاکائو) در رطوبت و حرارت، دچار واکنش شیمیایی میشود و حجم زیادی، گاز دیاکسیدکربن تولید میکند. این حبابهای گاز در خمیر ماندگار میشود و با حرارت دیدن منبسط میشوند و باعث پف کردن، سبکی و حجمدهی به خوراک خواهند شد. عجیب اما واقعی! تمام غذا و شیرینیهایی که پفکی و حجیم است با این ماده شگفتانگیز درست شدهاست.
جوش شیرین بافت گوشت را نرم میکند
در مبحث فواید و مضرات جوش شیرین باید اذعان کنیم، جوش شیرین گوشت را مثل پنبه نرم میکند. خاصیت قلیایی ملایم جوش شیرین به شکستن فیبرهای پروتئینی در گوشت منجر میشود. مالیدن مقدار کمی جوش شیرین روی سطح گوشت قبل از پخت به مدت کوتاه و شستن آن قبل از پخت، میتواند گوشت را بهطرز قابل توجهی نرمتر و لطیفتر کند.
جوش شیرین طعم اسیدی برخی غذاها و چاشنیها را از بین میبرد
افزودن مقدار اندکی جوش شیرین به سس گوجهفرنگی، خورشهای ترش یا قهوه میتواند طعم تند و اسیدی آنها را متعادل کرده و طعم ملایمتری به آنها بدهد. جوش شیرین یک باز ملایم است. وقتی با یک اسید (مثل اسید سیتریک در آبلیمو، اسید استیک در سرکه، اسید تارتاریک در گوجهفرنگی) تماس پیدا میکند، یک واکنش خنثیسازی رخ میدهد. بنابراین اگر غذایتان شور شده یا ترشی شما، طعم سرکه زیادی دارد میتوانید با مقدار کمی جوش شیرین طعم ملایمتری به آن بدهید. فواید و مضرات جوش شیرین در استفاده درست از آن معنا پیدا میکند.
جوش شیرین به نرمشدن حبوبات در هنگام پخت کمک میکند
افزودن کمی جوش شیرین (حدود یکچهارم قاشق چایخوری به ازای هر پیمانه حبوبات خشک) به آب خیساندن یا آب پخت حبوبات، باعث میشود سریعتر نرم شوند و زمان پخت را تا 25٪ کاهش میدهد.
در هنگام پخت فرنی و یا حلیم، افزودن مقدار بسیار کمی جوش شیرین به غلاتی مانند بلغور گندم یا جو، به نرمتر و یکدستتر شدن بافت آن کمک میکند.
فواید جوش شیرین در نظافت!
اطلاعات کافی در رابطه با فواید و مضرات جوش شیرین به شما کمک میکند که بهراحتی از این ماده در دسترس، استفاده بهینه داشته باشید. مثلا اگر در رابطه با نقش جوش شیرین در نظافت بهخصوص در آشپزخانه اطلاعات کافی داشتهباشید، بهجای استفاده از محلولهای شیمیایی پرخطر، با استفاده از این ماده، خانه خود را برق میاندازید. حال به شرح فواید جوش شیرین در نظافت میپردازیم.
جوش شیرین یک تمیزکننده بیضرر در خانه و آشپزخانه
- خاصیت سایندگی خفیف جوش شیرین آن را به یک پاککننده عالی برای سطوح (مانند سینک استیل، کاشی، ظروف) تبدیل میکند که بهراحتی لکهها و رسوبات را بدون آسیب زدن به سطح پاک میکند. کافیاست جوش شیرین را با آب ترکیب کنید. اضافه کردن سرکه به این ترکیب معجزه میکند. حال همه سطوح را با این محلول تمیز کنید و از درخشندگی و پاکیزگی ایجاد شده لذت ببرید. یکی از فواید و مضرات جوش شیرین خاصیت سایندگی ملایم آن است که هم میتواند مفید باشد و هم برای استفاده طولانیمدت در برخی مصارف، خطوخش ایجاد کند.
- ترکیب جوش شیرین و آب بهصورت خمیر میتواند چربیها و علائم سوختگی داخل فر و مایکروویو را بهراحتی پاک کند. پس از استعمال خمیر و گذشت چند ساعت، با یک دستمال مرطوب پاک کنید.
- استفاده از جوش شیرین برای آفتکشی میوه و سبزیجات در هنگام شستشو بسیار موثر است. نصف قاشق چایخوری جوش شیرین به لگنی که میوه و سبزیجات را درون آن شستشو میدهید اضافه کنید. اندکی به آن زمان دهید و تمیز آبکشی کنید.
جوش شیرین بوی بد را خنثی میکند
فواید و مضرات جوش شیرین بحث وسیعی است که یکی از عجیبترین کاربردهای آن استفاده از آن بهعنوان بوگیر است. جوش شیرین بهطور معجزهآسایی بو را جذب و خنثی میکند، نه اینکه فقط آنها را بپوشاند. قرار دادن آن بدون درپوش در یخچال، فریزر، کنار کفشها، سطل زباله یا حتی روی فرش (قبل از جارو کردن) به حذف بوهای نامطبوع کمک شایانی میکند.
جوش شیرین یک لولهبازکن حرفهای است
ترکیب جوش شیرین و سرکه یک واکنش کفآلود قوی ایجاد میکند که میتواند به بازکردن گرفتگیهای جزئی لولهها کمک کند. ابتدا مقداری جوش شیرین درون لوله بریزید، سپس سرکه داغ اضافه کنید، درپوش را بگذارید و بگذارید واکنش انجام شود، سپس با آب داغ بشویید.
فواید جوش شیرین در سلامتی (از این مورد با احتیاط و تحقیق استفاده کنید)
در ابتدای مبحث فواید و مضرات جوش شیرین گفتیم که این ماده، در زمینه سلامتی نیز کاربرد دارد. گرچه بهتر است قبل از استفاده از آن، با پزشک خود مشورت نمایید. این اطلاعات از طریق تحقیق از مقالات معتبر تهیه شده است. اما با توجه به اینکه بصورت کلی و بدون در نظر گرفتن شرایط و ویژگیهای شخصی افراد گردآوری شدهاست بهتر است از دستورات پزشک برای رفع مشکلات سلامت خود استفاده کنید. در ادامه به شرح فواید جوش شیرین در سلامتی خواهیم پرداخت.
جوش شیرین دشمن سوزش سر دل و سوء هاضمه
جوش شیرین یک آنتیاسید فوری است. حل کردن نصف تا یک قاشق چایخوری جوش شیرین در یک لیوان آب و نوشیدن آن میتواند به سرعت اسید معده اضافی را خنثی کرده و سوزش سر دل (ترش کردن) و سوءهاضمه را تسکین دهد. اگر شما جزو افرادی هستید که مکررا به عارضه سوءهاضمه یا رفلاکس معده دچار میشوید باید به پزشک مراجعه کنید. توصیه استفاده از جوش شیرین برای افرادی است که به ندرت دچار این عارضه میشوند. برطرفکردن سوزش معده از فواید و مضرات جوش شیرین میباشد که در صورت استفاده بیشاز حد باعث ایجاد اختلال در سلامت بدن میشود که به آن نیز خواهیم پرداخت.
جوش شیرین یک دهانشویه و خوشبوکننده دهان طبیعی است
غرغره کردن محلول آب و جوش شیرین میتواند به خنثیسازی اسیدهای دهان که باعث بوی بد و پوسیدگی دندان میشوند، کاهش التهاب لثه و خوشبو کردن دهان کمک کند. همچنین میتواند به سفید کردن ملایم دندانها کمک کند. برخی از افراد از جوش شیرین بهجای خمیردندان استفاده میکنند. با توجه به اینکه جوش شیرین خاصیت سایندگی دارد فواید و مضرات جوش شیرین به همراه هم در رابطه با آن صدق میکند. یعنی در کنار کارایی که برای خوشبو کردن دهان دارد، برای استفاده مداوم مناسب نیست. یعنی خاصیت سفیدکنندگی و ضد التهابی دارد و به همراه آن در صورت استفاده زیاد مشکلاتی نیز بهوجود میآورد.
جوش شیرین نیش و گزش حشرات را درمان میکند
یکی دیگر از فواید و مضرات جوش شیرین رفع خارش بعد از گزیدگی حشرات میباشد. جوش شیرین میتواند به کاهش درد و خارش ناشی از نیش حشرات کمک کند. این ماده یکی از ترکیبات رایج در بسیاری از چسبها و کرمهای ضد نیش حشرات است که بدون نسخه پزشک قابل تهیه هستند. شما میتوانید برای تسکین خارش و سوزش حاصل از گزیدگی، خمیر جوش شیرین را در خانه درست کنید. ۱ قاشق غذاخوری جوش شیرین را با آب مخلوط کنید، این خمیر را روی محل گزش حشرات بمالید و قبل از شستشو، ۱۰ دقیقه صبر کنید تا به تسکین گزشها و نیشها کمک کند.
بررسی مضرات جوش شیرین
همانطور که قصد داریم فواید و مضرات جوش شیرین را به شما شرح دهیم، حال به توضیحات مهم در رابطه با مضرات این ماده خوراکی پرکاربرد میپردازیم. با وجود تمام فوایدی که خدمتتان توضیح دادیم، جوش شیرین یک ماده کاملاً بیخطر نیست. مصرف یا استفاده نادرست از آن میتواند عوارض جانبی جدی به همراه داشته باشد.
استفاده بی رویه جوش شیرین بهصورت خوراکی خطرناک است
- جوش شیرین سدیم و فشار خون را افزایش میدهد: این ماده خوراکی، حاوی سدیم بالایی است (حدود ۱۲۰۰ میلیگرم سدیم در هر قاشق چایخوری). مصرف منظم و زیاد آن بهعنوان آنتیاسید میتواند بهطور خطرناکی سطح سدیم خون را افزایش دهد. این امر بهویژه برای افراد مبتلا به فشار خون بالا، دارای نارسایی قلبی، بیماری کلیوی یا کبدی بسیار خطرناک است و میتواند منجر به افزایش فشار خون و نارسایی قلب شود.
- جوش شیرین باعث اختلالات الکترولیتی میشود: مصرف زیاد این ماده، میتواند تعادل الکترولیتهای حیاتی بدن مانند پتاسیم و کلسیم را به هم بزند. کاهش پتاسیم میتواند باعث ضعف عضلانی، گرفتگی عضلات، نامنظمی ضربان قلب و حتی فلج اندامها شود. افزایش کلسیم خون (هیپرکلسمی) نیز ممکن است ایجاد شود.
- جوش شیرین تداخل دارویی بهوجود میآورد: جوش شیرین میتواند در جذب و اثربخشی بسیاری از داروها تداخل ایجاد کند. بهخصوص برخی آنتیبیوتیکها (مانند تتراسایکلین، داکسیسایکلین)، داروهای ضد قارچ (مانند کتوکونازول)، داروهای تیروئید و آهن. حداقل ۱ تا ۲ ساعت فاصله بین مصرف جوش شیرین و این داروها ضروری است.
- جوش شیرین باعث آلکالوز متابولیک میشود: مصرف بیش از حد جوش شیرین میتواند بدن را از حالت اسیدیته طبیعی خارج کرده و باعث قلیایی شدن بیش از حد خون (آلکالوز متابولیک) شود. قلیایی شدن زیاد بدن، میتواند منجر به حالت تهوع، استفراغ، سردرد، تحریکپذیری، انقباضات عضلانی، گیجی و در موارد شدید تشنج و کما گردد. فواید و مضرات جوش شیرین در مصرف صحیح آن معنا پیدا میکند. مانند هر داروی دیگری استفاده بیرویه از این بلور خوراکی، ضررهای جبرانناپذیری بههمراه خواهد داشت.
مضرات استفاده از جوش شیرین بهصورت موضعی
- باعث تشدید مشکلات پوستی میشود: استفاده از جوش شیرین روی پوستهای بسیار خشک، دارای اگزما یا زخمهای باز میتواند وضعیت را بدتر کند، زیرا خاصیت قلیایی آن سد محافظتی پوست را ضعیفتر میکند.
- باعث سایش مینای دندان میشود: همانطور که پیشتر گفتیم، استفاده روزانه از جوششیرین به عنوان مسواک، به تدریج مینای دندان را از بین میبرد و دندانها را حساس میکند.
نکات مهم در رابطه با فواید و مضرات جوش شیرین
حال که با فواید و مضرات جوش شیرین آشنا شدید مواردی را که برای جلوگیری از خطرات مصرف این ماده وجود دارد را شرح خواهیم داد:
- زمانیکه برای پختوپز از این ماده استفاده میکنید طبق دستورالعمل آن، عمل کنید. استفاده زیادتر یا کمتر از دستورالعملِ طعمی صابونی، تلخ و یا بافتی نامتناسب به خوراک شما خواهد داد. طوریکه کیک و یا نان شما پف نمیکند.
- درصورتیکه بهعنوان درمان از این ماده استفاده میکنید تا دو هفته مجاز به تکرار آن هستید. آنهم بهصورت موقت. اگر مشکل جدی در سلامت خود دارید حتما به پزشک مراجعه کنید. دوز مصرفی به صورت خوراکی محلول در آب، نیم یا یک قاشق غذاخوری میباشد و نه بیشتر.
- از مصرف جوش شیرین به همراه غذا خودداری کنید. حداقل ۱-۲ ساعت بعد از غذا مصرف شود تا تداخل جذب مواد مغذی و داروها کمتر شود.
- در شرایط خاص از خوردن جوش شیرین پرهیز مطلق کنید. در صورت داشتن فشار خون بالا، بیماری قلبی، کلیوی یا کبدی، رژیم کمسدیم، بارداری یا شیردهی (بدون مشورت پزشک)، یا مصرف داروهای خاص، از مصرف آن خودداری کنید. سوزش سر دل مکرر نیاز به تشخیص و درمان ریشهای دارد.
- به تاریخ انقضا و روش نگهداری مناسب توجه داشته باشید.
جمع بندی
جوش شیرین، یا به عبارتی علمیتر، بیکربنات سدیم (Sodium Bicarbonate)، پودر سفید ریزدانهای است و دارای مضرات و فواید مختلفی است که به شرح کامل آن پرداختیم. فواید و مضرات جوش شیرین با خواندن این مقاله بر کسی پوشیده نخواهد ماند. جوش شیرین به دلیل pH قلیایی خود میتواند اسیدها را خنثی کند و به همین دلیل برای تسکین سوزش سر دل محبوب است. فواید آن به مراقبت از دهان و دندان نیز گسترش مییابد و مطالعات نشان میدهد که ممکن است به کاهش التهاب ناشی از بیماریهای خودایمنی نیز کمک کند(نیاز به مطالعه بیشتر).
اگرچه به طور کلی در مقادیر کم بیخطر است، اما استفاده بیش از حد یا استفاده از آن در شرایط خاص سلامتی، میتواند عوارض جانبی جدی ایجاد کند. مزایای آن در پختوپز، نظافت و حتی کاربردهای بهداشتی محدود، آن را به یک همراه ارزشمند در زندگی روزمره تبدیل کرده است. جوش شیرین یک درمان مفید است، اما همیشه باید با احتیاط استفاده شود. بنابراین در هنگام مصرف، فواید و مضرات جوش شیرین را در نظر بگیرید.
